Polecamy

Biblioteka ma już 70 lat!

16 stycznia minęło dokładnie 70 lat od powstania Miejskiej Biblioteki Publicznej w Jaworznie. Szacowna jubilatka mimo upływu lat ma się bardzo dobrze i wydaje się, że wszystko co najlepsze jeszcze przed nią.

 

Niemal pół miliona wypożyczeń, prawie 30 tysięcy czytelników, tysiące książek, audiobooków, e-booków, filmów, setki wydarzeń kulturalnych – to tylko niektóre liczby pokazujące jak wielką instytucją stała się Miejska Biblioteka Publiczna w Jaworznie. To już nie tylko „wypożyczalnia” książek, ale prawdziwy multimedialny kolos służący mieszkańcom nie tylko naszego miasta. Jaworznicka książnica świętuje swój jubileusz i trudno uwierzyć jak bardzo zmieniła się na przestrzeni lat i jak wyglądała jej historia. Jedno pozostało niezmienne – wciąż służy wszystkim chętnym i szerzy szeroko pojęta kulturę i czytelnictwo wśród kolejnych pokoleń jaworznian.

Czytelnicza prehistoria

Początki czytelnictwa a Jaworznie oczywiście są dużo starsze niż sama Biblioteka a promowanie kultury za pomocą książek sięga jeszcze końców XIX wieku. Pierwszą organizacją szerzącą czytelnictwo na terenie ówczesnej gminy było Towarzystwo Oświaty Ludowej, które zakładało pierwsze biblioteki i czytelnie. Podobnie działo się nie tylko w samym Jaworznie, ale też w ościennych miejscowościach, które później stać miały się dzielnicami szybko rosnącego miasta – Szczakowej, Byczynie, Jeleniu.

Organizacją, której Jaworzno wiele zawdzięcza, było Towarzystwo Gimnastyczne Sokół, której jeszcze pod zaborami skupiało Polaków i dążyło do narodowego odrodzenia. Sokolstwo stawiało przede wszystkim na rozwoju kultury fizycznej, propagując maksymę „w zdrowym ciele zdrowy duch”. Niejako przy okazji działacze Sokoła położyli fundamenty między innymi pod rozwój bibliotek publicznych, ruchu muzycznego czy amatorskich teatrów. W 1907 roku przy obecnej ulicy Mickiewicza, w budynku w którym obecnie siedzibę ma Teatr Sztuk, powstała tzw. Sokolnia. Znalazło się tam także miejsce dla biblioteki i czytelni. Z zachowanych statystyk wynika, że w 1911 roku biblioteka ta miała 69 stałych czytelników a na miejscu dostępne było 15 tytułów czasopism.

Swój nieoceniony wkład w czytelnictwo miało też stowarzyszenie „Przyjaźń Jaworznicka”. W 1919 roku z jej inicjatywy w Jaworznie powstało Towarzystwo Szkoły Ludowej, które prowadziło własną bibliotekę i czytelnię. Co ciekawe biblioteka ta mieściła się w budynku szkoły podstawowej przy ul. Mickiewicza i miała dość pokaźny, jak na ówczesne czasy, księgozbiór – liczący około 6000 tomów.

Trudne początki

Prawdziwa historia jaworznickiej Biblioteki zaczyna się po II wojnie światowej. Podczas wojny wiele bibliotek i ośrodków kultury zamknięto a książki zniszczono. Za odbudowę dziedzictwa kulturowego zabrały się głównie organizacje skupiające młodzież – Związek Walki Młodych i Organizacja Młodzieżowa Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego. Prowadzone w trudnych powojennych realiach zbiórki książek okazały się sukcesem a zebrane woluminy stały się zalążkiem przyszłego księgozbioru. Przełomową datą dla wszystkich bibliotek w kraju był 17 kwietnia 1946. Wtedy to ukazał się Dekret o bibliotekach i opiece nad zbiorami bibliotecznymi. Na jego mocy w całej Polsce zaczęła powstawać sieć bibliotek powszechnych. Biblioteczna rewolucja dotarła także do Jaworzna i 29 lipca 1948 roku na mocy Dekretu powołano Miejską Bibliotekę Publiczną w Jaworznie. 16 stycznia 1949 roku o godzinie 10:00 dokonano jej uroczystego otwarcia. W uroczystości, która odbywała się w sali Zarządu Miejskiego udział wzięły delegacje wszystkich związków zawodowych, organizacji społecznych, partii politycznych a także młodzież szkolna i obywatele Jaworzna. „Frekwencja była duża, wszystkie miejsca na sali tak siedzące jak i stojące były zajęte” – donosił przewodniczący Miejskiej Rady Narodowej Stanisław Strycharski.

Pierwsza siedziba biblioteki

Pierwszą siedzibą Biblioteki był lokal o powierzchni 24 m2 na I piętrze budynku na rogu rynku i ul. Mickiewicza (obecnie mieści się tam między innymi JTBS). Dyrektorem została pani Maria Motyka, a w sumie cała instytucja zatrudniała zaledwie troje pracowników. Warunki lokalowe przez lata były trudne. „Lokal biblioteki składa się z dwóch izb, jedna przeznaczona na czytelnię druga na wypożyczalnię. (…) Dojście do biblioteki fatalne, brak jakichkolwiek wskazówek, gdzie mieści się biblioteka” – skarżył się kontroler w sprawozdaniu z kontroli przeprowadzonej 13 października 1949 roku. Mimo różnych problemów, Biblioteka szybko zaczęła się rozrastać i przyciągać mieszkańców. W pierwszym roku działalności księgozbiór liczył 2138 woluminów a korzystało z niego niemal 400 czytelników. Większość księgozbioru stanowiły uratowane od zniszczenia zbiory „Sokoła” i innych organizacji z lat międzywojennych. Regularnie odbywały się także zbiórki publiczne wśród mieszkańców, którzy chętnie wspierali jaworznicką książnicę. Od lat 50. w dzielnicach zaczęły powstawać kolejne filie biblioteki i już w 1957 roku oprócz głównej biblioteki w skład całej sieci wchodziło pięć filii: Bory (od 1955 r), Szczakowa (1956 r.), Dąbrowa Narodowa (1957 r.), Długoszyn (1957 r.) i Niedzieliska-Gigant (1957 r.). Wszystkie niestety miały kiepskie warunki lokalowe, mimo to dobrze służyły mieszkańcom. W roku 1955 zbiory biblioteczne liczyły już ogółem 8 983 woluminy a w kolejnych latach przekroczyły już 10 000 egzemplarzy.

Ewolucja i przeprowadzki

Biblioteka tak jak miasto szybko się rozrastała, przybywało książek i czytelników, ale warunki lokalowe były coraz gorsze. W 1967 roku sytuacja stała się wręcz krytyczna – specjaliści z Politechniki Krakowskiej zdecydowali, że przeciążenie stropów jest już zbyt duże i by zapobiec możliwej katastrofie zamknęli Bibliotekę. Jaworznianie już wtedy nie wyobrażali sobie Jaworzna bez książnicy. Decyzją ówczesnych władz w listopadzie 1967 roku Biblioteka otrzymała nowy lokal przy Alei Tysiąclecia na Osiedlu Stałym. Był on zdecydowanie bardziej komfortowy, liczył sobie 220 m2. Na miejscu utworzono po raz pierwszy osobny oddział dla dzieci a także czytelnie z 35 miejscami dla czytelników. Zmienił się również system wypożyczeń – czytelnicy zyskali wolny dostęp do półek.

Druga siedziba biblioteki – Osiedle Stałe, al. Tysiąclecia

Przenosiny centrali Biblioteki na Osiedle Stałe okazał się rozwiązaniem tylko tymczasowym – nie mogło być bowiem tak, że centrum miasta zostało pozbawione książnicy. Już w 1969 roku Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Jaworznie zdecydowało o przyznaniu instytucji lokalu w centrum, przy ulicy Mickiewicza 2 w budynku Miejskiego Domu Kultury (czyli dawnego Sokoła). Na początku powstała Filia nr 1, która z czasem przekształciła się w Bibliotekę Główną. Do budynku Sokoła przeniosła się cała administracja a księgozbiór liczył już 43 180 woluminów. Dotychczasowa siedziba na Osiedlu Stałym została przekształcona w filię i przejęła dotychczasowy księgozbiór.

Siedziba biblioteki w latach 1987-2007

Na kolejne przenosiny Biblioteka Główna czekała niespełna 20 lat. W międzyczasie cała sieć biblioteczna w Jaworznie rozrosła się o kolejne filie – Podłęże I (1966 r.), Ciężkowice (1973 r.), Osiedle Stałe (1970 r.), Podwale (1973 r.), Szpital (1976 r.), Byczyna (1977 r.), Stara Huta (1977 r.), Jeleń (1977 r.), Jeziorki (1979 r.), Góra Piasku (1988 r.), Podłęże II (1990 r.). Wreszcie w 1987 roku, decyzją Urzędu Miejskiego w Jaworznie, Biblioteka otrzymała zabytkowy budynek z ok. 1860 roku przy ulicy Pocztowej 5 w pobliżu rynku. Wcześniej został przejęty przez miasto od kopalni „Jaworzno” i liczył sobie 300 m2 łącznej powierzchni. W nowej lokalizacji znalazło się miejsce na wypożyczalnie dla dzieci i dorosłych, czytelnię ogólną, pracownię multimedialną i reprograficzną. Poza tym w budynku mieściła się także Izba Regionalna, która od 1994 była częścią Biblioteki i dopiero w 1998 roku została przekształcona w Muzeum Miasta Jaworzna.

Biblioteka nowej ery

W XXI wieku Biblioteka przeszła prawdziwą rewolucję i stała się jedną z najważniejszych i najpopularniejszych instytucji działających w mieście. Już na przełomie stuleci stało się jasne, że dotychczasowy budynek nie spełnia oczekiwań i przestał wystarczać czytelnikom, a Biblioteka dosłownie pękała w szwach. W 2003 roku cała sieć liczyła sobie już 427 722 woluminy.

Wnętrze czytelni z lat 90.

Duża ciasnota, brak miejsca na nowe pozycje i zdecydowanie zbyt mała czytelnia zaczęły doskwierać mieszkańcom i nie przystawały do nowych czasów. Władze miasta zdecydowały, że najwyższy czas by Biblioteka doczekała się własnego budynku, który przez kolejne lata mógłby służyć czytelnikom i promować kulturę. Wśród mieszkańców przeprowadzono sondaż, by wybrać najlepsze dla wszystkich miejsce na nową siedzibę Biblioteki. Na tej podstawie zdecydowano, że nowoczesny budynek stanie tuż przy rynku. W grudniu 2003 roku rozstrzygnięto konkurs architektoniczny na projekt Miejskiej Biblioteki Publicznej. Spośród trzynastu nadesłanych prac wybrano ten zaprojektowany przez Wojciecha Podleskiego i Iwonę Niesporek-Zwarycz. Władze miasta od razu rozpoczęły poszukiwanie środków na dofinansowanie całej inwestycji, koszt budowy miał bowiem wynieść 20 milionów złotych. Na szczęście udało się pozyskać ponad 13 milionów z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, a dzięki uporowi prezydenta i radnych prace mogły ruszyć na dobre.

Uroczystość wmurowania aktu erekcyjnego

Jesienią 2005 roku zostały wkopane pierwsze łopaty, w maju 2006 roku wbudowano akt erekcyjny a we wrześniu 2007 roku biblioteka stała się dostępna dla czytelników. Uroczystego otwarcia dokonał prezydent Paweł Silbert, obiekt poświęcił biskup sosnowiecki Adam Śmigielski a wstęgę przecinał ówczesny dyrektor i gospodarz Biblioteki – Jacek Maro. W dniu otwarcia bibliotekę odwiedziło około 10 000 osób.

Dyrektor Jacek Maro otwiera siedzibę biblioteki

W budynku o powierzchni ponad 3000 m2 znalazły się Wypożyczalnia dla Dorosłych, Oddział dla Dzieci i Młodzieży, Czytelnia Naukowa i zbiorów regionalnych, Czytelnia Czasopism, Czytelnia Multimedialna, posiadająca 36 stanowisk komputerowych, dwie salki projekcyjno-multimedialne, galeria, sala wykładowa, kawiarenka oraz szatnia. Na ostatnim piętrze ulokowała się też filia Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej im. Józefa Lompy w Katowicach. Niemal równolegle do budowy postępowała też cyfryzacja Biblioteki. Od 2001 roku rozpoczęto wdrażanie systemu komputerowego SOWA, który zdecydowanie ułatwia korzystanie z księgozbioru, pozwala czytelnikom m.in. na zamawianie poszczególnych pozycji, dokonywanie rezerwacji czy samodzielne prolongaty wypożyczeń.

Otwarcie nowego budynku Miejskiej Biblioteki Publicznej obiło się szerokim echem w całym kraju a on sam szybko stał się jednym z symboli nowoczesnego Jaworzna. W 2008 roku cały gmach został uznany za najlepszą przestrzeń publiczną w województwie śląskim, w kategorii architektura. W uzasadnieniu jury konkursowe napisało, że nowy budynek „stał się ważnym punktem integracji kulturalnej mieszkańców, powszechnie przez nich akceptowanym i cieszącym się dużą popularnością”. I te słowa chyba najlepiej oddają to, jak rozwinęła się jaworznicka Biblioteka. Zresztą w tym samym roku zajęła ona pierwsze miejsce w rankingu bibliotek publicznych, prowadzonym przez Bibliotekę Śląską. Pod względem ilości czytelników, zbiorów oraz zakupionych książek stała się najlepszą biblioteką samorządową wśród powiatów grodzkich w całym regionie.

Miejska Biblioteka w Jaworznie to obecnie instytucja wielowymiarowa odwiedzana dosłownie przez tysiące mieszkańców. Tylko w ubiegłym roku na zewnątrz wypożyczono ponad 430 000 książek co plasuje jaworznicką książnicę w czołówce nie tylko w regionie. Na miejscu skorzystać można nie tylko z książek i licznych czasopism, ale także chociażby z audiobooków, filmów czy… gier planszowych. Biblioteka daje dostęp do kilku baz naukowych takich jak Academica, Legalis czy Polona. Dzięki współpracy z Legimi czytelnicy mają też dostęp do tysięcy e-booków. Praktycznie codziennie w bibliotece odbywają się różnego rodzaju spotkania, warsztaty, wernisaże wystaw, wykłady – przeznaczone dla szerokiego grona odbiorców. Każdy znajdzie coś ciekawego dla siebie.

Biblioteka to obecnie także miejsce spotkań, gdzie każdy niezależnie od wieku, może poczuć się jak u siebie, poczytać książkę, obejrzeć film, wysłuchać ciekawego wykładu, skorzystać z internetu czy po prostu wypić kawę ze znajomymi. Pracownicy Miejskiej Biblioteki Publicznej – zarówno tej głównej, jak i wszystkich filii, dbają o fantastyczną atmosferę i wykonują świetną pracę, która potem przekłada się na dobre wyniki. Wszystkim osobom związanym z jaworznicką książnicą wypada życzyć by kolejne lata przynosiły dalszy rozwój a cała instytucja niech jak najdłużej służy mieszkańcom.

Click to comment

Leave a Reply

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Najnowsze

To Top