Historia

Mieszkańcy walczą o przywrócenie pomnika

Przez lata przy ulicy Ławczanej na Podłężu mieścił się skromny pomnik jaworznianina Janka Martyniaka – bohaterskiego żołnierza Gwardii Ludowej PPS-WRN, który zginął podczas walki z nazistami. W 2018 roku pomnik został zlikwidowany pod decyzji IPN, ale mieszkańcy i lewicowi działacze walczą o jego przywrócenie.

Urodzony w 1923 roku Jan Martyniak, gdy wybuchła II wojna światowa, był jeszcze nastolatkiem. Mimo to nie wahał się zaryzykować życia i włączył się aktywnie do walki o wolność ojczyzny. Od 1943 roku faszyści rozbudowywali w Jaworznie sieć podobozów i aresztów. Na tzw. Chrustach utworzyli obóz, gdzie przetrzymywano jeńców brytyjskich – głównie zestrzelonych lotników. Na początku czerwca 1943 roku młodzi jaworznianie – Jan Martyniak, Mieczysław Bryła i Władysław Kępka podjęli się akcji uwolnienia pięciu lotników. W nocy 10 czerwca przedostali się na teren obozu i uprowadzili lotników. Niestety krótko po wyjściu za druty obozu natknęli się na wracający patrol, wywiązała się strzelanina. Niedaleko obozu padł trafiony Jan Martyniak, osłaniając uchodzących. W obławie na uciekinierów brały udział większe jednostki Wermachtu. Część ukrywających się w lasach pod Bukownem została złapana, o losach innych nie ma wiadomości, wiadomo, że jeden z ocalałych lotników przedostał się do Anglii. Po zakończeniu wojny Ambasada Brytyjska w Krakowie złożyła pisemne podziękowania za przeprowadzoną akcję uwalniania swoich obywateli i uratowanie lotnika. W piśmie złożono kondolencje z powodu śmierci Jana Martyniaka.

Chcąc uczcić pamięć dzielnego partyzanta, załoga kopalni Komuna Paryska, ufundowała w 1968 roku pomnik tuż przy torze kolejowym na ul. Ławczanej. Na pomniku widniał napis: „Tu zginął żołnierz Gwardii Ludowej Jan Martyniak”. Po przyjęciu tzw. ustawy dekomunizacyjnej i kolejnych decyzjach Instytutu Pamięci Narodowej, pomnik – podobnie jak wiele innych – został zlikwidowany. IPN kierując się nie do końca czytelnymi kryteriami i dość stronniczymi opiniami wrzucił do jednego wora zarówno zaprzysięgłych komunistów i stalinowskich zbrodniarzy, jak i lewicowych działaczy czy żołnierzy, którzy uczynili wiele dla walki o niepodległość. Pamięć o Janku Martyniaku w Jaworznie wciąż jednak trwa i co jakiś czas podejmowane są akcje, które mają na celu przywrócenia należnego mu pomnika.

W ostatnich dniach Antifa Jaworzno i działacze PPS Niepodległość złożyli w jaworznickim Urzędzie Miasta petycję wzywającą do podjęcia uchwały przywracającej pomnik Janka Martyniaka. – Petycję podpisało 205 mieszkańców Jaworzna, głównie mieszkańcy terenów w obrębie ulicy Ławczanej, gdzie zginął Jan Martyniak. Oprócz petycji, złożona została opinia profesora Uniwersytetu Śląskiego. Otrzymaliśmy zapewnienie, że pomnik Janka Martyniaka wróci na swoje miejsce, na ulicę Ławczaną a IPN pokryje koszty swojej „pomyłki”. Nie wiadomo jeszcze jaka będzie forma pomnika – informują pomysłodawcy przywrócenia pomnika. Warto tutaj dodać, że Janek Martyniak został pochowany na cmentarzu pechnickim, na jego grobie widnieje napis „Śp. Janek Martyniak zginął z rąk hitlerowskiego okupanta 10.VI.1943 r. Przeżył lat 20. Cześć jego pamięci”.

Najnowsze

To Top